iNSAN HAKLARI EVRENSEL BiLDiRGESi


Çeviri: Egemenlik Ulusundur, 29 Aralik 1996
Ingilizce: http://www.un.org/Overview/rights.html
Insanlik ailesinin tum uyelerinin dogal onurunun ve bu uyelerin esit ve devredilemez haklarinin taninmasi; ozgurluk, adalet ve dunya barisinin temeli olduguna gore,

insan haklarinin taninmamasi ve cignenmesi insanlik vicdanini isyan ettirecek vahsiliklere yol actigina, soz ve inanc ozgurlugune dayanan yilginlik ve yoksunluktan kurtulmus bir dunyanin kurulmasi insanlarin en yuce ozlemi olduguna gore,

insanin baskiya ve baski yontemine son care olarak ayaklanma zorunda kalmamasi icin insan haklarinin bir hukuk rejimi ile korunmasi temel bir zorunluluk olduguna gore,

uluslar arasinda dostca baglantilarin gelistirilmesi temel bir unsur olduguna gore,

Birlesmis Milletler halklari, Antlasma icinde temel insan haklarina, insanin onur ve degerine ve erkek ve kadinlarin esit haklarina olan inanclarini bir kez daha belirttiklerine, toplumsal gelismeyi ve daha iyi yasam kosullarini daha genis bir ozgurluk icinde ozendirmeye karar verdiklerine gore,

uye devletler, Birlesmis Milletler orgutuyle isbirligi yaparak insan haklarina ve temel ozgurluklerine tum dunyaca gercekten saygi gosterilmesine ve insan haklarinin ve temel ozgurluklerin korunmasini saglayacaklarina soz verdiklerine gore,

bu haklarin ve ozgurluklerin herkesce ayni bicimde anlasilmasi, yukaridaki verilen sozun tam bir bicimde yerine getirilmesi en buyuk oneme sahip olduguna gore,

Genel Kurul;

isbu Insan Haklari Bildirgesi'ni butun halklarin ve butun uluslarin basarmak icin caba gostermeleri gereken ortak bir olcu olarak ilan eder; ta ki butun bireyler ve toplumun her ogesi bu bildirgeyi daima akillarinda tutsunlar, ogretim ve egitim yoluyla bu haklara ve ozgurluklere saygiyi asilamayi bilsinler ve, ulusca ve uluslararasi gittikce gelisen yontemlerle, bu hak ve ozgurluklerin gerek uye devlet halklari arasinda, gerekse bu devletlerin yonetimi altindaki topraklarda taninmasini ve korunmasini guven altina alsinlar.


Madde 1. Tum insanlar ozgur, onur ve haklar bakimindan esit dogarlar. Akil ve vicdan sahibidirler ve birbirlerine karsi kardeslik duygulariyla hareket etmelidirler.

Madde 2. Herkes; irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da baska herhangi bir gorus, ulusal ya da toplumsal koken, mal ve mulk, dogum ya da baska herhangi bir durum gibi; herhangi bir cesit ayirim gozetilmeden bu bildirgede ilan edilen tum hak ve ozgurlukleri talep etme hakkina sahiptir. Ayrica; ister bagimsiz, ister vesayet altinda ya da ozerklikten yoksun ya da egemenligi herhangi bir sekilde kisitlanmis olsun; bir kisinin ait oldugu ulkenin siyasal, yonetimsel ya da uluslararasi durumuna dayanan bir ayirim yapilamaz.

Madde 3. Herkesin yasama, ozgurluk ve kisisel guvenlik hakki vardir.

Madde 4. Hic kimse kole ya da tutsak edilemez, kolelik ve kole ticareti her bicimiyle yasaktir.

Madde 5. Hic kimseye iskence yapilamaz, zalimce, insanlik disi, asagilayici islem veya ceza uygulanamaz.

Madde 6. Herkes her yerde yasal bir kisi olarak taninma hakkina sahiptir.

Madde 7. Yasalar onunde herkes esittir ve hicbir ayirim gozetilmeksizin yasalar tarafindan esit korunma hakkina sahiptir. Herkesin bu bildirgeye aykiri her turlu ayirimci isleme ve bu tur bir ayirimcilik icin yapilacak her turlu kiskirtmaya karsi esit bir korunma hakki vardir.

Madde 8. Herkesin Anayasa ya da yasanin kendisine tanidigi temel haklara aykiri islemlere karsi yetenekli ulusal yargi organlarinca etkin bir careye/cozume kavusturulma hakki vardir.

Madde 9. Hic kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alikonamaz ya da surgun edilemez.

Madde 10. Herkes haklari, yukumlulukleri yada cezai nitelikteki her turlu suclamalar konusunda davasinin tam bir esitlikle bagimsiz ve tarafsiz bir mahkeme tarafindan hakkaniyetle ve umuma acik olarak gorulmesi hakkina sahiptir.

Madde 11. (1) Yasalara karsi eylemde bulunmakla suclanan her kisi, savunmasi icin gerekli tum guvencelerin kendisine saglandigi acik bir yargilamayla yasaya gore suclulugu saptanana kadar sucsuz sayilir.
(2) Hic kimse islendikleri sirada ulusal ya da uluslararasi hukuka gore suc olusturmayan eylemleri veya ihmallerinden dolayi mahkum edilemez. Ayni sekilde sucun islendigi sirada uygulanan cezadan daha agir bir cezaya carptirilamaz.

Madde 12. Hickimse ozel yasami, ailesi, konutu ya da iletisimleri konusunda keyfi karismalara, onur ve sohretine karsi saldiriya ugrayamaz. Herkes bu tur karisma ve saldirilara karsi yasaca korunma hakkina sahiptir.

Madde 13. (1) Bir devlet icinde ozgur olarak dolasmak ve yerlesecegi yeri secmek herkesin hakkidir.
(2) Herkesin, kendi ulkesi de dahil, herhangi bir ulkeyi terk etmek ve ulkesine donmek hakki vardir.

Madde 14. (1)Herkesin bir zulum ve baski karsisinda baska ulkelerde siginma hakki aramaya ve siginma hakkindan yararlanmaya hakki vardir.
2. Siyasal olmayan suclar ya da Birlesmis Milletler ilke ve amaclarina aykiri davranislarla gercekten ilgili kogusturmalarda bu haktan yararlanilamaz.

Madde 15. (1) Her bireyin bir vatandasliga hakki vardir.
(2) Hic kimse, keyfi olarak vatandasligindan veya vatandasligini degistirmek hakkindan yoksun edilemez.

Madde 16. (1) Olgunluk cagina gelen her erkek ve kadin irk, yurttaslik ya da din bakimindan hicbir kisitlama olmaksizin evlenme ve aile kurma hakkina sahiptir. Kadin ve erkek evlenmekte, evlilik sirasinda ve evliligin sona erdirilmesinde esit haklardan yararlanirlar.
(2) Evlenme sozlesmesi ancak evlenecek kisilerin ozgur ve tam onayi ile yapilir.
(3) Aile toplumun dogal ve temel ogesidir, toplum ve devlet tarafindan korunma hakkina sahiptir.

Madde 17. (1) Herkes hem tek basina hem de baskalari ile birlikte mulkiyet hakkina sahiptir.
(2) Hic kimse, keyfi olarak mal varligindan yoksun edilemez.

Madde 18. Herkes dusunce, vicdan ve din ozgurlugu hakkina sahiptir; bu hak herkesin dinini veya inancini degirtirmek; ve ister yalniz, ister baskalariyla topluca, gerek umum onunde, gerekse ozel olarak; ogreterek, uygulayarak, ibadet ederek ve kutlayarak dinini ve inanclarini gostermek ozgurluklerini de icerir.

Madde 19. Herkes dusunce ve dusuncelerini aciklama ozgurlugune hak sahibidir; bu hak, engel cikarilmaksizin dusunce sahibi olmayi ve ulke sinirlari gozetilmeksizin bilgi ve dusunce tasarilarini herhangi bir ortam yoluyla arama, elde etme ve yayma ozgurluklerini de icerir.

Madde 20. (1) Herkesin barisci toplanma ve birlik kurma ozgurlugune hakki vardir.
(2) Hic kimse bir birlige girmeye zorlanamaz.

Madde 21. (1) Herkesin dogrudan dogruya ya da ozgurce secilen temsilciler araciligiyla ulkesinin yonetimine katilma hakki vardir.
(2)Herkes ulkesindeki kamu hizmetlerinde esit kosullar icinde gorev alma hakkina sahiptir.
(3) Halkin iradesi devlet idaresinin yetkilerinin temeli olacaktir. Bu irade donemsel ve durust, genel ve esit katilimli, gizli veya esdeger ozgur oy kullanma yontemleri olan secimlerle ortaya konacaktir.

Madde 22. Her insan toplumun bir uyesi olarak sosyal guvenlik hakkina sahiptir ve herkes, ulusal caba ve uluslar arasi isbirligi araciligiyla ve her devletin orgutlenmesine ve kaynaklarina uygunluk icinde, kisiliginin gelismesi ve insanlik onurunun korunmasi icin vazgecilmez sayilan ekonomik, sosyal ve kulturel haklarinin gerceklestirilmesini talep etme hakkina sahiptir.

Madde 23. (1) Herkesin calismaya, isini ozgurce secmeye, adil ve elverisli calisma kosullarina, issizlige karsi korunma hakki vardir.
(2) Herkesin hicbir ayirim gozetilmeden esit ise esit ucret hakki vardir.
(3) Calisan herkesin, kendisine ve ailesine insanlik onuruna yakisan bir yasam guvencesi veren ve gerekirse her tur sosyal guvenlik olanaklariyla tamamlanan adil ve yeterli bir ucrete hakki vardir.
(4) Her insanin cikarlarini korumak icin sendika kurmaya ve kurulmus olan sendikalara katilmaya hakki vardir.

Madde 24. Herkesin dinlenme ve dinlence, ozellikle de calisma suresini uygun olcude sinirlamaya ve donemsel ucretli tatile hakki vardir.

Madde 25. (1) Her insanin, kendisinin ve ailesinin saglik ve huzuru icin; yiyecek, giyecek, konut, tibbi bakim ve gerekli sosyal hizmetler dahil, yeterli bir yasam duzeyine hakki; ve issizlik, hastalik, ozurluluk, dulluk, yaslilik ya da kendi iradesi disinda gecim olanaklarindan yoksun kaldigi oteki durumlarda guvenlige hakki vardir.
(2) Analik ve cocuklugun ozel bir bakim ve yardim gorme hakki vardir. Tum cocuklar, ister evlilik icinde veya evlilik disinda dogsunlar, ayni sosyal korunmadan faydalanacaklardir.

Madde 26. (1) Her insanin ogrenim hakki vardir. Egitim en azindan ilk ve temel asamalarda parasiz olmalidir. Ilk ogrenim zorunlu olacaktir. Teknik ve mesleki egitim olanagi genellikle bulunabilecek ve daha yuksek ogrenim yeteneklerine gore tam bir esitlikle herkese acik olacaktir.
(2) Egitim insanin kisiliginin tam olarak gelismesini saglayacak ve insan haklariyla temel ozgurluklere saygiyi pekistirecektir. Egitim, tum milletler, dinsel ve irksal gruplar arasinda anlayis, hosgoru ve dostlugun gelistirilmesini saglayacak ve ayrica barisin korunmasi icin Birlesmis Milletler'in surdurdugu etkinliklerin ilerletilmesini saglayacaktir.
(3)Ana ve babalar cocuklarina verilecek egitimin seciminde oncelikle hak sahibidirler.

Madde 27. (1) Her insan ozgurce toplumun kulturel yasamina katilmak, guzel sanatlardan yararlanmak ve bilimsel gelismeden ve onun faydalarindan pay almak hakkina sahiptir.
(2) Herkesin kendisine ait bilim, edebiyat ve sanat yapitlarindan dogan maddi ve manevi cikarlarinin korunmasina hakki vardir.

Madde 28. Herkesin bu bildirgede konan hak ve ozgurluklerin tamamiyla gerceklesebilecegi bir sosyal ve uluslararasi duzene hakki vardir.

Madde 29. (1)Her insanin kisiliginin ozgurce ve tam olarak gelismesine olanak verecek tek topluluga karsi yukumlulukleri vardir.
(2) Haklarinin ve ozgurluklerin kullaniminda, herkes, yalnizca; sirf demokratik bir toplumda ahlak, kamu duzeni ve genel refah icin adil gerekcelerin karsilanmasi amaci; ve baskalarinin hak ve ozgurluklerine gerekli tanima ve sayginin guvence altina alinmasi amaciyla gibi; yasalarla kararlastirilmis sinirlamalara tabi olacaktir.
(3) Bu hak ve ozgurlukler hicbir durumda Birlesmis Milletler'in amac ve ilkelerine aykiri olarak kullanilamaz.

Madde 30. Bu Bildirge'nin hicbir hukmu bir devlete, gruba veya bireye; bildirgede yer alan hak ve ozgurluklerin yok edilmesine yonelik bir eyleme ya da etkinlige girisme hakkini veriyor seklinde yorumlanamaz.

Ceviri: Egemenlik Ulusundur, 29 Aralik 1996



BILGI HAZINESI'ne dön




Yayin tarihi:29 Aralik 1996